Z rozdziału dowiesz się:
- na czym polega kampania bezpośrednia i kiedy warto ją 
  zastosować?
- jaka jest specyfika metod prowadzenia kampanii 
  bezpośredniej: zbierania podpisów, akcji kolportażowych, 
  ankietowania, odwiedzin wyborców i spotkań 
  publicznych?
- w jaki sposób prowadzić tego rodzaju akcje?

1. Wprowadzenie

- zbieranie podpisów - to próba nakłonienia wyborcy do złożenia  podpisu z poparciem dla komitetu wyborczego lub też wyrażającego akceptację wobec określonej inicjatywy społecznej (petycje),

- kolportaż - polega na dostarczaniu materiałów wyborczych przez ochotników lub kandydata do wyborcy,

- ankietowanie - jest metodą sprawdzenia preferencji wyborczych mieszkańców oraz rozpoznania spraw istotnych dla danej społeczności lokalnej. Następnie na podstawie kwestionariuszy przygotowuje się materiały, które pozwalają na efektywniejsze prowadzenie kampanii wyborczej),

- odwiedziny u wyborcy - w mieszkaniu, z równoczesnym dostarczeniem mu odpowiednich materiałów. Kandydat może złożyć wizytę osobiście lub wydelegować w swoim imieniu ochotników,

- spotkanie z wyborcami - polega na bezpośrednim kontakcie, prezentacji programu i rozmowie kandydata z wyborcami.

Zgodnie z przepisami ordynacji wyborczej każda ze zgłaszanych list kandydatów powinna być poparta odpowiednią liczbą podpisów. Zbieranie ich może być jednak wykorzystywane nie tylko dla rejestracji komitetu wyborców, ale stanowi również formę mobilizacji społeczeństwa, np. poprzez złożenie podpisów wyborcy mogą się opowiedzieć za realizacją jakichś przedsięwzięć na terenie swojej gminy lub powiatu.

Istnieją dwa zasadnicze sposoby zbierania podpisów:

- przy stolikach ustawionych w miejscach publicznych,

- poprzez odwiedziny u wyborcy.

Każda z tych metod wymaga jednak krótkiej charakterystyki.

2.1. Stoliki w miejscach publicznych

Podstawową zaletą tej metody jest szybkość zbierania podpisów. Jeśli stolik znajduje się w korzystnie położonym miejscu i ochotnicy prowadzą akcję w sposób umiejętny, to w ciągu godziny mogą zebrać nawet do kilkudziesięciu podpisów. Ważne również, aby stoliki były właściwie oznaczone. Najlepiej, jeśli rozłożysz nad nim parasol z logo i nazwą ugrupowania. Niestety atrakcyjne, często odwiedzane miejsca (zwłaszcza w dużych miastach) mogą być uczęszczane przez osoby nie będące mieszkańcami danego okręgu wyborczego. Co więcej, wiele osób nie nosi przy sobie dowodu osobistego lub nie pamięta numeru PESEL i dlatego wiele podpisów okazuje się potem nieważnych.

Oczywiście podpisy zbieramy na specjalnych formularzach, w następującej kolejności: nazwisko i imię, adres zamieszkania, PESEL, podpis.

Najlepiej, jeśli w akcji bierze udział dwóch lub trzech ochotników. Jeden z nich siedzi wtedy przy stoliku, a pozostali proszą przechodzące osoby o podejście do niego i złożenie podpisu. Ważne jednak, aby robili to w sposób taktowny i nie narzucający się. W żadnym wypadku nie powinni stosować jakichkolwiek środków przymusu, gdyż takie zachowania są zabronione przez prawo.
Innym sposobem jest jednoczesne zbieranie podpisów pod petycją, np. w sprawie budowy kanalizacji osiedlowej oraz tych, z poparciem dla kandydata. Najpierw proponujemy podpisanie wniosku w sprawie kanalizacji, a później, jeśli wyborca się zgodzi, mówimy, że nasz kandydat będzie o tę sprawę walczył i dlatego zależy nam na uzyskaniu wysokiego poparcia. Podpisując listy sygnatariusz musi być świadomy tego, że wyraża akceptację nie tylko dla danego przedsięwzięcia, ale również udziela poparcia kandydatowi. Uzyskane w ten sposób dane mogą być dalej wykorzystywane. Pamiętaj także, by do wszystkich tych wyborców, którzy udzielili Ci poparcia, wysłać list z podziękowaniem. Ewentualnie do korespondencji możesz załączyć swoją ulotkę wyborczą. W dobrym tonie będzie powiadomienie pisemne również innych osób, które poparły petycję, o rezultatach prowadzonej akcji i że sprawą zajęły się już odpowiednie władze. W liście powinieneś podkreślić, że kandydujesz w wyborach i prosisz o oddanie na Ciebie głosu, gdyż tylko w taki sposób, a więc będąc w radzie gminy, doprowadzisz budowę kanalizacji do końca.

2.2. Zbieranie podpisów metodą "od drzwi do drzwi"

Jest to metoda czasochłonna, ale jednocześnie dająca lepsze efekty, tzn. większość podpisów jest ważnych, a co więcej, uzyskanych od wyborców z Twojego okręgu. Warto przy tym osobę, która otworzy drzwi i deklaruje gotowość złożenia podpisu, zapytać, czy jest mieszkańcem danego okręgu wyborczego oraz czy posiada ważny dowód osobisty. W ten sposób unikamy przykrych niespodzianek.
Przy prowadzeniu akcji należy skorzystać z podanych poniżej wskazówek, dotyczących prowadzenia akcji od drzwi do drzwi. Inną możliwością jest połączenie metody zbierania podpisów z ankietowaniem wyborców.
Oczywiście teoretycznie istnieją również inne sposoby zbierania podpisów, ale nie wszystkie są zgodne z prawem.

Przykład:
Kandydat na radnego Marcin J. wpadł na "świetny" pomysł zbierania podpisów. Poszedł do osiedlowego pubu i tam rozpoczął akcję: podpis za piwo. Od razu ustawiła się długa kolejka osób chętnych do złożenia podpisów. 
 Oczywiście tego typu działania, choć mogą wydawać się bardzo skuteczne, są niezgodne z prawem.

Czy może być coś prostszego niż dostarczenie ulotki do wyborcy? Po co więc dzielić włos na czworo i omawiać zagadnienie oczywiste?
Otóż nie chodzi o to, żeby dostarczyć materiał wyborczy, ale aby zrobić to w sposób jak najbardziej efektywny, stosując zasadę mini-max: przy minimalnych kosztach osiągnąć maksymalne korzyści. 

3.1. Sieć kolportażu

Dla skutecznej dystrybucji materiałów wyborczych celowe jest stworzenie właściwej sieci kolportażu. Najlepiej uczynić to przez podzielenie okręgu wyborczego na sektory i wyznaczenie odpowiedniej osoby (najlepiej mieszkańca), odpowiedzialnej za kolportaż w danym rejonie.
Prowadzenie niezorganizowanego kolportażu nie ma sensu. Dlatego skoncentruj się na danym sektorze (część Twojego okręgu), dostarcz odpowiednie materiały i zaangażuj jednorazowo (np. na jedno popołudnie) wszystkich dostępnych ochotników. Ważne jest przy tym ustanowienie koordynatora kolportażu, odpowiedzialnego za akcję w określonym rejonie; oczywiście najlepiej, gdy jest nim mieszkaniec danego okręgu. Każdy z uczestników powinien otrzymać mapkę terenu, na którym ma prowadzić kolportaż, ze szczegółowo naniesionymi ulicami lub osiedlami.

Warto również, aby grupa ochotników podzieliła się na podgrupy, najlepiej po 2-3 osoby, które wspólnie rozprowadzą materiały w danym skupisku mieszkaniowym. 

3.2. Zestaw dla ochotników

Każdy z uczestników kolportażu powinien otrzymać:

- mapę sektora, w którym prowadzona jest dystrybucja wraz zaznaczonymi ulicami lub blokami; 

- odpowiednią ilość materiałów (ulotki, gazetki, listy, gadżety). Materiały należy wcześniej podzielić w proporcji do liczby mieszkańców danego sektora, najlepiej jeśli na każdą ulicę, osiedle, wieś będzie przygotowany osobny zestaw;

- identyfikator z imieniem i nazwiskiem kandydata lub logo ugrupowania;

- szczegółowy plan akcji i numer telefonu do biura lub numer telefonu komórkowego koordynatora akcji;

- notes i długopis.

Warto również, aby ochotnicy ubrani byli w koszulki, bluzy lub czapki z imieniem i nazwiskiem kandydata bądź w inny sposób wyróżniali się jako członkowie jego zespołu. Akcja kolportażowa sama w sobie stanowi element kampanii wyborczej.

Zasady, które powinny obowiązywać przy rozdawaniu materiałów:

- efektywna organizacja pracy, tj. podział na sektory i ulice z wyraźnie określonym grafikiem dostarczania materiałów;

- prowadzenie akcji grupowych - jednocześnie akcję prowadzi co najmniej kilka osób, ochotnicy działają w parach, np. pierwszy dostarcza materiały po lewej stronie, drugi po prawej ulicy lub jeden od początku drugi od końca, pierwszy bloki o numerach parzystych, drugi o nieparzystych. Dzięki temu pracują oni szybciej, jest im raźniej i czują się bezpieczniej;

- unikanie grzecznościowych rozmów ze spotkanymi osobami i nie wdawanie się w dłuższe dyskusje i polemiki (zainteresowanych można zaprosić do biura).

Inne wskazówki
Dystrybucję materiałów można prowadzić również w innych miejscach, np. przed sklepami, supermarketami, na giełdach lub też w czasie imprez, np. sportowych bądź na koncertach. W tym przypadku warto zastosować strategię przekazu ukierunkowanego.

W Polsce ta metoda strategii bezpośredniej nie odgrywa większej roli ze względu na:

- ograniczony dostęp do list wyborców,

- brak odpowiedniego zaplecza techniczno-organizacyjnego,

- pracochłonność.

Wyróżniamy dwie zasadnicze metody ankietowania:

- od drzwi do drzwi,

- ankietowanie telefoniczne.

Chociaż nie są jeszcze powszechnie stosowane, mogą być przydatne, zwłaszcza w wyborach samorządowych, w których sprawą kluczową jest dobre poznanie terenu. Ktoś mógłby zapytać, po co robić tego typu ankiety, skoro można zlecić to agencji badania opinii społecznej. Niestety takie rozwiązanie jest bardzo kosztowne. Co więcej, tego typu badania przeprowadzane są raczej na szczeblu krajowym lub wojewódzkim.

Niezależnie od metody ankietowania, warto zwrócić uwagę na kilka elementów:

1. Ankiety powinny być krótkie i zrozumiałe.

2. Postaraj się, by zawierały tylko kilka niezbędnych pytań.

3. Respondent nie musi koniecznie wiedzieć, kto zadaje mu pytania. Można go o tym poinformować na końcu. Jeżeli już na początku będzie wiedział, kto jest autorem ankiety, przypuszczalnie wpłynie to na jego odpowiedzi. Jeśli jednak zależy nam, by ankietowanie było również częścią agitacji wyborczej, to przedstawienie kandydata jest konieczne, najlepiej jednak uczynić to po wypełnieniu kwestionariusza. Wybór właściwej metody należy więc do samego kandydata.

4. Warto również właściwie wybrać czas ankietowania- najlepiej pomiędzy godziną 18-21.

4.1. Ankietowanie "od drzwi do drzwi"

Ankietowanie to przeprowadzane jest we wstępnej fazie kampanii wyborczej. Chodzi tu głównie o sprawdzenie, czy dana osoba ma zamiar na nas głosować w nadchodzących wyborach. W ten sposób uzyskamy obraz skali poparcia dla naszego ugrupowania, na danym terenie. Ponadto, osiągamy dodatkowy efekt propagandowy: wyborcy widzą, że jesteśmy aktywni i że zależy nam na ich opinii.

Na ogół, obok podstawowych pytań typu:

- czy będzie Pan/Pani głosował(a) w wyborach?

- czy udzieli Pan/Pani poparcia naszej partii (kandydatowi)?

- czy w przeszłości głosował Pan/Pani na nasze ugrupowanie (kandydata)?

- pytamy również o rzeczy istotne dla danej społeczności lokalnej.

Jeżeli respondenci wyrażą chęć oddania głosu na naszego kandydata bądź ugrupowanie, można równocześnie zorientować się, czy nie zechcieliby pomóc w organizowaniu kampanii wyborczej.
W przypadku, gdy ankietowane przez nas osoby są niezdecydowane, zapytaj, jakie problemy ich szczególnie dotykają. Pamiętaj, że uzyskane w ten sposób informacje możesz wykorzystać, prowadząc kampanię ukierunkowaną. Nie zapomnij podziękować i pożegnać się z rozmówcą. Oczywiście wszystkie zebrane dane powinieneś zapisać. Warto jednak zrobić to dyskretnie. Ludzie generalnie nie lubią, jeśli ankietowanie przyjmuje formę jawnego przesłuchania.
Na następnej stronie przedstawiono przykład ankiety szczegółowej.

Ankieta nr 
Data:
Godz.:

Dzień dobry Panu/Pani. Nazywam się.................. Jestem radnym (kandydatem na radnego). Przychodzę do Pana/Pani [w imieniu radnego (kandydata na radnego) X] jako członek zespołu przeprowadzającego ankietę, dotyczącą problemów mieszkańców naszego osiedla/dzielnicy/gminy/miasta. Ankieta ta ma pomóc w rozwiązywaniu problemów lokalnych i poprawie usług komunalnych. Czy zechciałby Pan/Pani poświęcić parę minut i odpowiedzieć na kilka bardzo krótkich pytań. Bardzo dziękuję.

Oto pytania:

1) Jakie problemy uważa Pan/Pani za najistotniejsze dla naszego osiedla/dzielnicy/gminy/miasta?

2) Czy jest Pan/Pani zadowolony z jakości usług komunalnych?

Tak  1;  Nie  2;  Nie wiem  3; Nie powiem  4.

Jeśli NIE, to dlaczego? Jakie usługi powinny ulec poprawie i w jaki sposób?

3) Jakimi w pierwszej kolejności sprawami powinni zajmować się radni?

4) Jakie ugrupowanie polityczne/jakiego kandydata popiera Pan/Pani w nadchodzących wyborach lokalnych?
A  1;      D  4;     Nie wiem  7;
B  2;      E  5;     Nie powiem  8;
C  3;     Inne  6.

5) Jakie ugrupowanie poparł Pan/Pani w ostatnich wyborach parlamentarnych? 
A  1;      D  4;     Nie wiem  7;
B  2;      E  5;     Nie powiem  8;
C  3;     Inne   6;   Nie głosowałem  6.

6) Czy od tego czasu wydarzyło się coś, co sprawiło, że zmienił Pan/Pani preferencje wyborcze?
 Tak  1;   Nie  2;  Nie wiem  3; Nie powiem  4.

Jeśli TAK, to dlaczego i jakie ugrupowanie/kandydata zamierza Pan/Pani poprzeć w nadchodzących wyborach?

Chcemy, aby zebrane przez nas informacje posłużyły rozwiązywaniu problemów naszej społeczności i poprawie jakości usług komunalnych.
Radny X (kandydat na radnego - jeśli kandydat nie piastuje obecnie mandatu radnego) chciałby na bieżąco informować Państwa o swoich działaniach, służących naszej społeczności. Czy wyrażają Państwo zgodę na podanie swoich danych osobowych oraz wykorzystanie ich dla tego celu, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych.

Imię i nazwisko: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .,
Adres: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .,
numer ewidencyjny (PESEL) . . . . . . . . . . . . . . . .,
nr telefonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ., 
e-mail: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
(podpis)

Ankieta ta stanowi oczywiście jedynie wzór i może być modyfikowana w zależności od potrzeb. W szczególności doradzałbym rozwinąć pierwsze i trzecie pytanie, np. dając ankietowanemu możliwość wyboru jednego z kilku problemów lub spraw. Najlepiej, jeśli uda się uzyskać dane osobowe respondentów. Posłużą one do budowy bazy danych, niezwykle użytecznej przy prowadzeniu kampanii ukierunkowanej.
Jeśli jednak wyborca zgodzi się na przeprowadzenie ankiety, ale zażąda anonimowości, to wtedy uzyskane informacje wykorzystaj dla określenia tematu kampanii oraz zdefiniowania preferencji wyborczych mieszkańców Twojego okręgu.

4.2. Ankietowanie telefoniczne

Chodzenie "od drzwi do drzwi" wymaga czasu i wysiłku. Dlatego szybsze i łatwiejsze jest wykonywanie tych samych czynności przy pomocy telefonu. Poza tym ankietować przez telefon mogą osoby, które nie chcą lub nie mogą chodzić od drzwi do drzwi. Wadą tego rozwiązania są koszty. Jeśli jednak decydujesz się na tę formę sondażu zastosuj wskazówki podane powyżej oraz skorzystaj z kilku dodatkowych rad:

- przygotuj listę osób, do których zamierzasz zadzwonić. Jest to zadanie stosunkowo łatwe w mniejszych gminach lub miasteczkach, gdzie numery telefonów mieszkańców można znaleźć w książce telefonicznej. W większych miastach, podzielonych na okręgi wyborcze konieczna jest selekcja adresów. W tej sytuacji rozwiązaniem ułatwiającym może być skorzystanie z elektronicznej wersji książki telefonicznej, umożliwiającej ustawienie kryteriów wyszukiwania;

- opracuj odpowiednią "ściągę", zawierającą pytania, które zamierzasz zadać (zwłaszcza, jeżeli nie masz wystarczającego doświadczenia);

- przedstaw się w sposób wyraźny;

- mów wolno i zrozumiale;

- trzymaj się ściśle tematu;

- zawsze podziękuj za rozmowę.

Wymienione metody ankietowania mają oczywiście sporo wad, takich jak: czaso- i pracochłonność, wysokie koszty i inne. Jeżeli jednak dobrze przeprowadzisz tę akcję i wyciągniesz z niej odpowiednie wnioski, to może być ona bardzo przydatna, zwłaszcza w czasie kampanii samorządowej. 

Chodzenie od drzwi do drzwi - tak najprościej można by zdefiniować tę strategię. Jak już wcześniej wspomniano, polega ona na odwiedzeniu wyborcy w jego mieszkaniu i przekonywaniu go do poparcia kandydata.

5.1. Specyfika metody

Odwiedziny u wyborcy są metodą szczególnie skuteczną w czasie kampanii samorządowej, zwłaszcza w średniej wielkości okręgach wyborczych, w których kandydat może z łatwością dotrzeć do wyborcy. Co więcej, jest najbardziej efektywną techniką w relacji do poniesionych kosztów. Polecana jest więc przede wszystkim tym kandydatom, którzy dysponują skromnym budżetem. Metoda ta opiera się na założeniu, że frekwencja w czasie wyborów samorządowych jest niższa niż w wyborach parlamentarnych i prezydenckich. Dzieje się tak przeważnie dlatego, że wyborcy nie znają kandydatów. Jeśli więc mają głosować na kogoś, kogo nie znają, wolą zrezygnować z udziału w wyborach w ogóle. Głosują zatem tylko ci, którzy czują taką potrzebę lub chcą spełnić swój obywatelski obowiązek. Udzielają wtedy poparcia nie konkretnej osobie, ale całemu ugrupowaniu, które darzą sympatią i zaufaniem, a ich wybór pada z reguły na pierwsze nazwisko z listy. Oczywiście dzieje się tak znacznie częściej w większych okręgach wyborczych, natomiast im niższy szczebel samorządu i mniej zurbanizowany okręg wyborczy, tym głosowanie polityczne odgrywa mniejszą rolę.
Odwiedziny u wyborcy są skutecznym sposobem pozyskania wyborców, zwłaszcza w średnich i mniejszych okręgach. W sytuacji, gdy ludzie są zdezorientowani i nie wiedzą na kogo głosować, bo po prostu nie znają kandydatów, przypuszczalnie będą przychylni tym, którzy złożą im wizytę, bez względu na to, jaką opcję reprezentują i co proponują w swoim programie.
Niestety technika ta jest bardzo czasochłonna, a nie zawsze jako kandydat będziesz dysponował wystarczającą ilością wolnego czasu zwłaszcza, gdy okręg wyborczy z racji swojego zasięgu będzie przerastał Twoje możliwości. W takim przypadku warto skorzystać z pomocy ochotników. Oczywiście odwiedziny u wyborcy przez ochotników nie odniosą równie zadowalającego skutku, niemniej jednak, jeśli zostaną oni odpowiednio przeszkoleni i poinstruowani, zwiększysz swoje szanse na sukces.

5.2. Przygotowanie akcji

Akcja odwiedzania wyborców wymaga właściwego zaplecza organizacyjnego.
Możesz tu skorzystać ze wskazówek przydatnych przy ankietowaniu wyborców. Przede wszystkim kandydat i wszyscy ochotnicy powinni otrzymać zestaw materiałów, zawierający szczegółową mapę ulic lub osiedla, które mają za zadanie odwiedzić. Poza tym, praktykuje się sporządzanie specjalnych formularzy, z nazwami ulic, numerami domów oraz wolnymi rubrykami na wpisanie nazwiska i reakcji mieszkańców na wizytę. Ochotników warto zaopatrzyć również w identyfikatory, twardą podkładkę umożliwiającą pisanie, długopisy i ołówki.
Dobrze, gdy odwiedzającemu wyborcę kandydatowi towarzyszy ochotnik lub gdy pomocnicy mogą prowadzić akcję parami. Jest to rozwiązanie bardzo praktyczne z kilku powodów. Po pierwsze jest bezpieczniej (niestety trudno przewidzieć reakcje osób odwiedzanych), po drugie, praca wykonywana jest szybciej i jest mniej męcząca. Druga osoba przydaje się do przytrzymania ankiety i odnotowywania informacji. Poza tym, istnieje wówczas element wzajemnej kontroli i motywacji.
Kluczem do powodzenia akcji odwiedzin jest zrozumienie i przyswojenie pewnych reguł.

5.3. Reguły obowiązujące przy odwiedzinach wyborcy

- Nie możesz pozwolić sobie na marnowanie czasu. Przekaz powinien być szybki, treściwy i taktowny, np.: Dzień dobry Panu/Pani. Jestem kandydatem X (lub: Przychodzę w imieniu kandydata X) i chciałbym Pana/Panią prosić o udzielenie mi/mu poparcia w nadchodzących wyborach samorządowych. Proszę, tutaj znajdzie Pan/Pani informacje o mnie/o nim i o moim/jego programie (wręczając ulotkę). Dziękuję bardzo, życzę miłego popołudnia/wieczoru.

- Zawsze należy być grzecznym i nawet jeżeli spotykasz się z agresją powinieneś zachować spokój i zimną krew.

- Za wszelką cenę powinieneś unikać wdawania się w długie dyskusje, czy polemiki z Twoimi rozmówcami. Nie warto się im również narzucać - jeśli widzisz, że ktoś jest zagorzałym zwolennikiem konkurenta nie "nawracaj" go na siłę. Podobnie, jeśli spotkasz się z całkowitym brakiem entuzjazmu dla głoszonych przez Ciebie poglądów, zamiast na siłę wzbudzać zainteresowanie, podziękuj i pójdź dalej.

- Ze względów bezpieczeństwa, nie przyjmuj zaproszenia do mieszkania.

- Warto starannie dobrać czas odwiedzin - najlepsze są oczywiście godziny popołudniowe lub wczesne godziny wieczorne. O tej porze wiele osób ogląda telewizję, np. wiadomości lub transmisje ważnych zawodów sportowych. Wyobraźmy sobie jednak wzburzenie wyborcy-kibica, któremu kandydat przerwałby oglądanie skoków Adama Małysza.

- Istotnym elementem jest również obserwacja reakcji wyborcy, która pozwoli Ci zorientować się w jego preferencjach politycznych, a więc czy spotkałeś się ze swoim zwolennikiem, czy przeciwnikiem. Nie zawsze możesz być pewien, czy dana osoba na pewno odda na Ciebie głos. Poza tym, nie wszyscy mówią prawdę i są skłonni do jednoznacznych deklaracji. Z czasem jednak nabierzesz doświadczenia, a z mimiki twarzy osoby otwierającej drzwi będziesz mógł wiele odczytać.

- Dokonując oceny sytuacji, kieruj się intuicją.

W czasie odwiedzin u wyborcy będziesz spotykał się z bardzo różnymi reakcjami, od wyraźnej sympatii, zainteresowania, do niechęci, albo nawet agresji.
Dlatego warto po kolei omówić sposoby zachowania, w zależności od tego, jak zostaliśmy przyjęci przez wyborców. 

5.4. Zwolennicy

Jeżeli spotykasz swojego zwolennika nie możesz poświęcać mu zbyt wiele czasu lub przyjmować zaproszenia na herbatkę czy "jednego głębszego". Pamiętaj, że Twój sprzymierzeniec i tak na Ciebie zagłosuje, a gdy zagościsz u niego zbyt długo, nie zdążysz odwiedzić innych mieszkań i w rezultacie stracisz kilku potencjalnych wyborców. Czasami zdarza się jednak, że rozmówca okazuje znaczne zainteresowanie Twoją osobą. W takim przypadku powinieneś to docenić i wygospodarować parę minut na krótką pogawędkę.
Najlepiej niech strażnikiem czasu będzie jeden z ochotników, który w razie gdy dyskusja zacznie się zanadto przeciągać, dyskretnie da Ci to do zrozumienia. Oczywiście będziesz wtedy usprawiedliwiony, a przerwanie rozmowy nie powinno być odebrane jako nietakt z Twojej strony. Musisz przecież odwiedzić wiele mieszkań i chociażby z tej przyczyny, dłuższe dialogi są niewskazane. Twoja sytuacja przypomina trochę zabawę w dobrego i złego policjanta. Ten dobry to Ty - kandydat, który chciałby z wyborcą porozmawiać, zły - to Twój współpracownik, który Cię pogania. Jest to jednak skuteczny mechanizm psychologiczny, tym bardziej, że Tobie może być niekiedy niezręcznie przerywać konwersację z wyborcą. Zachowaj się wtedy kulturalnie, wręcz ulotkę lub broszurę z programem i zaproś wyborcę do biura lub, jeśli osoba ta jest naszym zdecydowanym zwolennikiem, zaproponuj jej zaangażowanie się w kampanię. 

5.5. Przeciwnicy

Jeśli natomiast odwiedzasz przeciwnika, nie ma sensu go przekonywać tym bardziej, gdy jest on zdecydowanym zwolennikiem innego kandydata. Podobnie jest z osobami, w ogóle nie zainteresowanymi polityką i udziałem w wyborach, które często reagują negatywnie na tego typu akcje wyborcze.
Nie zawsze spotkanie z przeciwnikiem oznacza konfrontację, czasami będziesz gorąco przyjmowany przez tych, którzy prawdopodobnie wcale na Ciebie nie zagłosują. Niestety częściej przeciwnicy będą jednak wykazywać niechęć lub wręcz agresję. W tej ostatniej sytuacji ani Tobie ani Twojemu ochotnikowi nie wolno dać się sprowokować. Zachowaj zimną krew, nie wdawaj się w kłótnię lub polemikę - po prostu przejdź dalej. 

5.6. Neutralne przyjęcie

Z reguły ludzie, których odwiedzasz, będą reagowali w sposób neutralny, co stwarza Ci największe szanse na pozyskanie nowych wyborców. O ile w przypadku zwolenników lub przeciwników składanie wizyt ma niewielkie znaczenie, o tyle osoby, które wykazują neutralny stosunek do głoszonych przez Ciebie poglądów łatwiej skłonisz do udzielenia Tobie poparcia. Jeżeli więc spotykasz się z wyborcami o nie zdeklarowanych preferencjach politycznych, wysiłek powinieneś skoncentrować na przekonaniu ich do siebie i Twojego ugrupowania. Zachęcaj przede wszystkim do wzięcia udziału w wyborach, a dopiero później do głosowania na Ciebie. Możesz również zapytać, jakie sprawy interesują Twoich rozmówców i wymienić z nimi kilka zdań na ten temat. Jeśli okazano Ci choć trochę zainteresowania, wręcz obok ulotki, szczegółową broszurę z programem oraz zaproś do odwiedzenia biura. Natomiast w przypadku, gdy na twarzy osoby odwiedzanej zauważysz zniecierpliwienie, skróć rozmowę do minimum.

Warto, żebyś Ty lub najlepiej osoba Tobie towarzysząca, na specjalnym formularzu odnotował reakcje wyborcy. Możesz je podzielić na przykład na pięć kategorii:

1) zdecydowanie pozytywna - zwolennik,

2) pozytywna - możliwy zwolennik,

3) neutralna politycznie, 

4) zwolennik innych kandydatów,

5) przeciwnik.

Notuj skrótami lub cyframi po odwiedzinach, a nie w obecności samego wyborcy.

5.7. Nieobecność

Gdy nie zastaniesz wyborcy w domu, pozostaw jakiś ślad swojej obecności. Jeśli prowadzisz akcję odwiedzin u wyborcy, dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie specjalnej ulotki, którą zostawisz w drzwiach, a która obok właściwej treści powinna zawierać informację, że niestety kiedy przybyłeś z wizytą, nikogo nie było w domu. Innym rozwiązaniem jest zostawienie standardowej ulotki i dodatkowo, uprzednio przygotowanej kartki z zaznaczeniem, że byłeś u wyborcy, ale nie udało Ci się z nim zobaczyć, więc jeśli chciałby się dowiedzieć więcej o Twoim ugrupowaniu i programie - serdecznie zapraszasz do biura.
Taka dodatkowa informacja może być zredagowana ręcznie i powielona na ksero. Zabieg tego typu sprawi wrażenie, że wiadomość została napisana specjalnie dla danej osoby. Ważne też, aby niezależnie od tego, czy zastałeś wyborcę, czy też nie zaznaczyć, że miałeś zamiar go odwiedzić.
Celem tego typu akcji (od drzwi do drzwi) jest również stworzenie bazy danych.
Zadaniem osoby towarzyszącej kandydatowi jest właśnie notowanie adresu wyborcy, jego imienia i nazwiska oraz reakcji na odwiedziny. Informacje te powinny się później znaleźć na komputerowych nośnikach danych. Pamiętaj o ograniczeniach prawnych, wynikających z ustawy o ochronie danych osobowych.

W przeciwieństwie do występów w mediach, debaty i spotkania publiczne nie mają tak szerokiego zasięgu oddziaływania. Mogą być jednak bardzo skuteczną formą dotarcia do wyborców:

- w wyborach lokalnych, gdy przedmiot lub osoby występujące w debacie budzą szczególne zainteresowanie i można się spodziewać obecności wielu wyborców,

- gdy debata bądź spotkanie jest obszernie relacjonowane w mediach (często organizowane są właśnie po to, aby wypromować kandydata).

Jeśli jednak decydujesz się na zorganizowanie spotkania, powinieneś się do niego dobrze przygotować. W szczególności sprawdź, gdzie będzie odbywać się spotkanie oraz powiadom o nim wyborców i media.

Pamiętaj również o tym, by dowiedzieć się: 

- jaki będzie temat spotkania (debaty),

- jakie zasady obowiązują przy jego organizacji i jak długo będzie trwało,

- kto najprawdopodobniej, oprócz Ciebie, będzie w nim również uczestniczył (oponenci),

- jak licznej publiczności możesz się spodziewać i czy w spotkaniu wezmą udział media.

Oczywiście wystąpienie w debacie wymaga także gruntownego przygotowania. 

6.1. Wybór tematu

Wybór tematu spotkania ma zasadnicze znaczenie. Ważne, żeby odpowiadał on tematowi Twojej kampanii, a jednocześnie był istotny i atrakcyjny dla Twoich wyborców. Nie powinien on być jednak zbyt abstrakcyjny lub dotykać spraw bardzo ogólnych. Zamiast więc organizować spotkanie dotyczące sposobów ożywienia gospodarki, powinieneś skoncentrować się na sprawach lokalnych, takich jak: budowa kanalizacji, placu zabaw dla dzieci lub nowej szkoły. 

6.2. Sprawy organizacyjne

Kandydat i jego sztab zawczasu powinni uzgodnić zasady organizacji spotkania, a w szczególności ustalić miejsce, sprawdzić wyposażenie i nagłośnienie sali. Należy poinformować mieszkańców o planowanym spotkaniu, np. rozdając wcześniej ulotki lub rozwieszając, w miejscach do tego przeznaczonych, ogłoszenia. Konieczne jest również zapewnienie bezpieczeństwa. W tym celu zawiadom policję o planowanym wystąpieniu i w miarę możliwości poproś o dyskretną obecność w pobliżu. Oczywiście prawdopodobieństwo interwencji policji jest niewielkie, ale i na taką ewentualność powinieneś być przygotowany. Niestety, spotkania publiczne przyciągają również awanturników oraz zwykłych chuliganów i dlatego zapewnienie ochrony (możesz skorzystać z pomocy odpowiednio poinstruowanych i właściwie nadzorowanych ochotników lub z usług prywatnych agencji ochroniarskich) jest rozsądnym rozwiązaniem.

6.3. Spodziewani oponenci

Czasami będziesz uczestniczył w spotkaniu-debacie z udziałem innych kandydatów. W takim przypadku powinieneś nie tylko przygotować swoje wystąpienie, ale również zapoznać się z poglądami głoszonymi przez konkurentów tak, aby lepiej rozpoznać słabe punkty w argumentacji przeciwników oraz nie dać się zaskoczyć. W takim przypadku warto dokonać analizy wypowiedzi rywali, które ukazały się w mediach. Wycinki z lokalnej prasy lub materiałów wyborczych dotyczące poczynań oponentów mogą być bardzo przydatne w czasie debaty. Dzięki temu łatwiej będzie Ci przyłapać kontrkandydata na niekonsekwencji, zmianie poglądów lub nawet kłamstwie, a jeśli zajdzie taka potrzeba, wykorzystać te potknięcia jako argument w dyskusji. Dobrym rozwiązaniem jest również poproszenie swoich zwolenników o zadanie przeciwnikowi "trudnych pytań", które odsłaniałyby brak wiedzy lub demagogię kontrkandydata.

6.4. Przewidywana frekwencja

Warto również zastanowić się nad tym, ilu osób możemy się spodziewać. Ma to istotne znaczenie przy wyborze wielkości sali.
Oczywiście, nie jesteśmy w stanie dokładnie przewidzieć liczby osób, które wezmą udział w spotkaniu. Lepiej jednak wynająć mniejszy lokal, mając gwarancję, że będzie pełen niż duży narażając się na ryzyko, że może świecić pustką. Małe, ale wypełnione po brzegi pomieszczenie daje kandydatowi przewagę psychologiczną i lepiej prezentuje się w mediach. Na spotkanie zaproś również swoich zwolenników, gdyż ich obecność wzmocni Twoją pewność siebie, a osłabi pozycje przeciwników.

6.5. Obecność mediów

Ranga spotkania może być spotęgowana poprzez fakt uczestniczenia w nim środków masowego przekazu. Warto więc zawczasu poinformować media o planowanym wystąpieniu, a po jego zakończeniu rozesłać notatkę prasową, zwłaszcza do tych osób, które nie wzięły w nim udziału. Pamiętaj, że obecność dziennikarzy powiększy grono Twoich słuchaczy. 

6.6. Wizyty

Jest to wciąż niedoceniany w Polsce sposób pozyskiwania wyborców, chociaż trzeba też zdawać sobie sprawę z jego niedoskonałości. Skuteczność wizyty zależy przede wszystkim od zainteresowania mediów oraz oczywiście od odwiedzanego miejsca; czy jest to szkoła, szpital, zakład pracy, dom opieki społecznej, czy przedszkole.
W przypadku wizyt warto zastosować podobne wskazówki, jak przy organizacji spotkań. 

6.7. Festyny

Nieco inną specyfikę niż spotkania mają festyny uliczne. Przede wszystkim odwołują się bardziej do emocji niż do rozumu wyborców. Imprezy tego typu wymagają odpowiedniej oprawy. Warto więc zawczasu zadbać o dodatkowe atrakcje. Mogą być nimi koncert zespołu muzycznego lub występ artystyczny. Jeśli planujesz organizację festynu pomyśl o przygotowaniu gadżetów wyborczych, zawierających Twoje nazwisko, np. baloniki rozdawane dzieciom, papierowe chorągiewki, długopisy lub nawet cukierki.
W imprezie powinno uczestniczyć jak najwięcej Twoich zwolenników, ubranych w koszulki i rozdających materiały bądź gadżety wyborcze.

Przykład:
Jeden z kandydatów Jarek B. wykorzystał pomysł księgi, w której mogliby się wpisywać wyborcy pod tytułem: kandydat słucha wyborców. Wyborcy odnotowywali sprawy istotne dla społeczności lokalnej lub pytania do kandydata. Taka analiza pozwoliła Jarkowi B. na zidentyfikowanie niektórych istotnych problemów, nurtujących mieszkańców jego okręgu oraz umożliwiła stworzenie szczegółowej bazy adresowej, gdyż wyborcy ujawniali swoje dane osobowe, jednocześnie wyrażając zgodę na ich przetwarzanie. 

- Kampania bezpośrednia zakłada osobisty kontakt kandydata z wyborcą i stąd też odgrywa istotną rolę w kampanii samorządowej, której specyfiką są stosunkowo małe okręgi wyborcze. 

- Każdy ze sposobów prowadzenia kampanii, czyli zbieranie podpisów, akcje kolportażowe, ankietowanie, odwiedziny u wyborcy i spotkania publiczne, wymaga jednak odrębnego podejścia i analizy.

- Szczególnie ważne jest to, aby każdy kandydat posiadał solidne podstawy teoretyczne. Powinien poznać metody oraz możliwości ich wykorzystania.

- Zastosowanie tej wiedzy w praktyce stanowi warunek konieczny powodzenia kampanii wyborczej.